Anı nedir?

Bir kişinin yaşantısının tamamında yada belli bir döneminde, başından geçenleri veya gördüğü olayları edebi değer taşıyan bir dille anlattığı yazılara anı (hatırat) denir.

Anı, bir kimsenin yaşadığı veya tanık olduğu olay ve durumları gözlemlerinden, bilgilerinden yararlanarak anlattığı yazı türüdür. Bu tanımı kısaca şöyle ifade edebiliriz: Anı, yaşanmış olayları anlatan bir yazı türüdür.

Hatıra, edebiyat türleri arasında en çok kullanılan türlerden biridir. Diğer yazı türlerinde de görüldüğü gibi, anı da insanların yaşamlarını başkalarıyla paylaşma gereksiniminden meydana gelmiştir. Böylelikle insan, geçmişi çeşitli yönleriyle yeniden yaşamış olur.

Bilindiği üzere insanlar, zamanı üçe ayırmışlardır: Geçmiş, bugün ve gelecek. Yani ?dün, bugün ve yarın. Geçmişi hatıralar, geleceği ise umutlar kapsar. Hatıraların da, umutların da yaşı, çağı ve zamanı olmaz. Anılar, insanların başından geçen olayların, durumların zihinde bırakmış olduğu kalıcı izlerdir. Anı yazarı, gücünü hafızasından, izlenimlerinden alır.

Zaman zaman eserinde değerlendirmelere, yorumlara da yer verir. Hatıra yazıları, samimiyet ve gerçeklik üzerine inşa edilir. Bunlara sahip olmayanlar okunmaz ve yaşamaz. Samimiyet ve gerçeklik zor bir iştir. Doğruluk, açık yüreklilik, açık sözlülük gibi birtakım özelliklere sahip olmayı gerektirir.

Hatıra yazılarının okunmasını sağlayan ana etmenlerden biri de dildir. Yaşanılan ya da görülen bir olay ne kadar ilgi çekerse çeksin, dilin anlatım gücüyle desteklenmezse ilginçlik özelliğini kaybeder. Bu yüzden anı yazarının güçlü bir belleğe, gözlem gücüne, incelmiş bir dil zevkine ihtiyacı vardır.

Anının özellikleri

• Anılar tarihi gerçeklerin öğrenilmesine katkı sağlar.
• Gelecek kuşaklara ders vermek ve kamuoyu ile hesaplaşmak amacı da vardır.
• Anılar kişinin yaşadığı dönemle ilgili bilgiler de verir. Bu bakımdan anılar tarihe ışık tutan kaynaklar arasında yer alır.
• Yaşanmış olayların gizli kalmış bazı yönlerini açığa çıkarır. Ancak bunlar, olaylara kişisel bakış açısıyla kaleme alınmış olduklarından kesin ve bilimsel bir doğru gibi kabul edilemez ve nesnel bir belge niteliği taşımaz.
• Anılar sonradan kaleme alındığı için olaylar üzerinden çok zaman geçmiş olur. Kişi bu zaman içinde değişim geçirebilir, olaylara bakış açısı değişebilir. Dolayısıyla anılar yazıldıkları andan bakılarak kaleme alınır.
• Anıların mutlaka gerçeği anlattığı söylenemez, onlara sağlam tarihi belgeler olarak bakılamaz.

Anı türünün gelişimi

Anı, Batı edebiyatının en sık kullanılan türlerindendir. Eski Yunan edebiyatında Ksenophon?un ?Anabasis? eseri bu türün ilk örneklerinden kabul edilmektedir. Avrupa?da Rönesans devrinden günümüze dek birçok sanatçı ve siyasetçi bu türde eserler kaleme almışlardır. Fransız edebiyatında Saint-Simon, Rousseau, Chateaubriand; İtalyan edebiyatında Silvio Pellico bu türde ün yapmışlardır.

Hatıra, özellikle 17.yüzyılda önem kazanmaya başlamıştır. Bu yüzyılda anı yazılarında büyük bir artış gözlenmiştir. Bu gelişmeler, daha sonra anı şeklinde roman yazılmasına da zemin hazırlamıştır. Anı türü günümüzde çok yaygın bir tür haline gelmiştir. Hemen hemen her ay, çeşitli anı kitapları okurlarla buluşmaktadır.

Bunlara sık sık gazetecilerin de anıları dahil olur. Tanınan sanat, düşünce, bilim ve siyaset adamlarının hatıraları, onların hayatlarını ve dönemleri yansıtmaları açısından büyük bir öneme sahiptirler.

Türk edebiyatında anı

Türk edebiyatının ilk anı örnekleri olan Orhun Yazıtları, kağanların yaptıkları görevleri milletlerine karşı nasıl yerine getirdiklerini anlatır. Bu anıların ilerleyen dönemlerde gidilecek yolu belirlemeleri açısından da büyük önemleri vardır. Eski Türk edebiyatında bu türün ilk önemli eseri, Babür Şah?ın anıların kaleme aldığı Babürname?dir.

Hükümdar, komutan ve edebiyatçı olan Babür Şah, bu eserinde hayatını, gördüğü yerleri ve yaptıklarını dile getirmiştir. Ebülgazi Bahadır Han?ın Şecere-i Türki?si de bir hatıra kitabıdır. Eski Türk edebiyatında başlı başına anı ismini taşıyan yapıtlara pek rastlanmaz; ama anıları kaleme almak geleneği başka isimlerle devam ettirilir. Örneğin, tezkire yazarlarından Âşık Çelebi, tanıdığı şairleri, onlarla en küçük ilişkilerine dek anlatır.

Yeni Türk edebiyatında anı türünden eserler, Tanzimat devrinden sonra işlenmeye başlanmıştır. Anı alanında önemli yazarlarımızdan biri de Ahmet Rasim?dir. Rasim, hayatı boyunca yazmış, kendini bu toplumu geliştirmeye adamış bir edebiyat adamıdır. Gecelerim, Falaka, Fuhş-ı Atik onun anı türünde yazdığı eserlerinden bazılarıdır.

Sözlükte "anı" ne demek?

1. Yaşanmış olaylardan belleğin sakladığı, sırası geldiğinde anımsanan iz, izlenim, hatıra.
2. Yaşanmış olayların anlatıldığı yazı türü, hatıra.

Cümle içinde kullanımı

Üstadın bu anıyı anarken gözlerindeki mutluluk pırıltısına gıpta etmiştim.
- H. Taner

Anı kelimesinin ingilizcesi

n. moment, split second, second, instant, wink, flash, jiff, jiffy, trice
n. remembrance, memory, recollection